Povodom 110 godina od smrti Laze Kostića, a u susret jubileju – 190 godina od rođenja pesnika predstavljamo vam odlomke iz monografije dr Ane M. Zečević – Dramsko i muzičko u delu Laze Kostića, po izboru autorke.

Ličnost i delo Laze Kostića (1841-1910) izazivali su različita osećanja čitalaca, kritičara, kao i stvaralaca – kako muzičke, tako i drugih vrsti umetnosti. On je jedan od najznačajnijih srpskih poligrafa ili polihistorika.

Bio je multidisciplinarno talentovan: kao pesnik, filozof, estetičar, političar, polemičar, kritičar, teatrolog i novinar. Potom, bio je vrstan prevodilac, a pokazao je talenat u fizici. Upravo zbog toga je inspirisao umetnike iz mnogobrojnih vrsti umetnosti da obrađuju i nadgrađuju njegovo delo, kao i naučnike – da objasne i na novi način protumače njegovo stvaralaštvo.

Dramsko i muzičko u delu Laze Kostića, dr Ana M. Zečević, Prometej

Takođe je izazvao i bujicu negativnih ocena od strane nekolikih književnih teoretičara, kako o njegovom književnom opusu, tako i o prevodu dela pojedinih zapadnoevropskih pisaca. Ipak, preovlađuju pozitivne ocene o njegovom radu.

S tim u vezi, Kostićeva poezija pobudila je mnogobrojne teoretičare književnosti na istraživanja iz oblasti versifikacije, kao i na različita filozofska i estetička tumačenja.

Ne mali broj muzičkih stvaralaca bio je inspirisan delom Laze Kostića, o čemu svedoče kako brojne kompozicije na njegove stihove tako i muzička obrada celovite drame Maksim Crnojević u Konjoviću operu Knez od Zete. Sâm život pesnika bio je inspiracija za stvaranje većih formi kao što su Štatkićeva opera Lenka Dunđerska i Zaharovljev mjuzikl Dnevnik snova. Inspirisao je i dugi niz savremenih domaćih i inostranih pesnika, koji su mu ispevali u čast kako počasne distihe, tako i čitave sonetne vence – sve ih je sakupio i objedinio u dragocene antologije Hadži Zoran Lazin.

Mnogobrojni likovni stvaraoci su takođe dali svoj udeo u ovekovečivanju Kostićevog lika. Sačuvano je dosta pojedinačnih i poneka zajednička fotografija Laze Kostića i Lenke Dunđerski. Iz Lenkinog doba ostao je njen portret – ulje na platnu – Stevana Todorovića. Jedan od najpoznatijih portreta pesnika i njegove muze, Lenke Dunđerski, svakako su portreti najuglednije srpske slikarke dvadesetog veka, Olje Ivanjicki, a takođe je i savremeni slikar Sava Stojkov naslikao portret ovog čuvenog para. U jesen 2011. godine u Novom Sadu, u ulici Modena je postavljena statua Laze Kostića, vajara Stevana Filipovića. Veliko interesovanje javnosti izazvala je izložba dela akademika Sretena Stojanovića, održana pre četiri godine u Galeriji RTS-a. Tu su, između ostalih, predstavljena do sada nepoznata dela ovog umetnika, a među njima, u gipsu izlivena bista Laze Kostića.

Poslednjih godina lik i delo Laze Kostića je zainteresovalo istaknute srpske teatrologe i televizijske stvaraoce. Iz pera Zorana Subotičkog 2015. godine proistekla je drama Od raja do beznjenice, koja je izvedena u svim dvorcima i kamernim salama Vojvodine, zatim u Beogradu, kao i u drugim gradovima u zemlji i van nje. Ova drama je deo triptiha o Dunđerskima, koji čine sledeći pozorišni komadi Subotičkog: Od raja do beznjenice, Ruža sa trnom, u reveru Bogdanovom, kao i monodrama Ja, Lazar Dunđerski.

Film, a zatim i tv-serija od jedanaest epizoda Santa Maria della Salute, u režiji Zdravka Šotre, godine 2016, ostvarila je veliki uspeh i više puta je reprizirana na malim ekranima u zemlji i regionu. Odlična glumačka postava, režija, kostimografija, fotografija, muzika, umešna dramatizacija poznate ljubavne priče, kao i njen plasman u bioskope i na TV, dovela je do velikog interesovanja šireg kruga ljudi i do toga da je Šotrin film gledalo mnogo više ljudi, nego što je do sada pogledalo postojeće opere, mjuzikle i pozorišne komade. Ulogu pesnika Laze Kostića tumači Vojin Ćetković, ulogu Lenke Dunđerski – Tamara Aleksić. (…) Muziku u filmu komponovao je Vojkan Borisavljević, koji je, kroz deset muzičkih numera izvođenih sa Simfonijskim orkestrom RTS-a, veoma umešno oslikao atmosferu i socijalne prilike u kojima je provodila porodica Dunđerski, kao i susret i razvoj odnosa mlade Lenke Dunđerski i proslavljenog pesnika Laze Kostića.

(„Prometej“ Novi Sad, 2018)

Sito&Rešeto newsletter
Nedeljni pregled najinteresantnijih tekstova sa Vašeg omiljenog portala.